Hoạt động TC-ĐL-CL 2008-11-10 17:00:00

Từ xưa, việc lập mâm ngũ quả để thờ cúng trong những ngày lễ tết, đặc biệt là tết Nguyên đán đã trở thành tập tục ở mỗi gia đình Việt Nam. Mâm ngũ quả là một trong những biểu tượng của sự sung túc về vật chất và tinh thần của người dân khi tiễn năm cũ, đón mừng năm mới.

Cho dù điều kiện kinh tế - xã hội có biến động, đời sống có lúc gặp khó khăn, ngày tết có thể không có bánh chưng xanh, không có thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ,... nhưng mâm ngũ quả là không thể thiếu.
Tại sao lại gọi là mâm ngũ quả?
Theo Từ điển tiếng Việt, "mâm" là đồ vật bằng gỗ hay bằng đồng, nhôm, thường hình tròn dùng để đặt bát đĩa, còn "ngũ" theo từ Hán - Việt là số 5.
Mâm ngũ quả hiểu nôm na là mâm có xếp 5 loại quả, nói cách khác là 5 loại quả được đặt trên mâm để thờ cúng tiên tổ trong những ngày tết.
Mâm ngũ quả gồm những loại quả nào?
Thực ra cũng chưa thấy có tài liệu nào, phép tắc nào qui định rõ, nhưng theo tập tục mâm ngũ quả thường gồm có các loại quả chính, như: Chuối (xanh hoặc chín), cam, bưởi hoặc phật thủ, quýt. Việc định lượng ngũ quả cũng chỉ là tương đối, vì trong thực tế ít gia đình nào lại chỉ bày cố hữu 5 loại qủa, mà thường có thể nhiều hơn hoặc ít hơn. Còn qui mô mâm ngũ quả to nhỏ khác nhau cũng tuỳ theo ý thích, điều kiện của từng nhà. Điều dễ nhận thấy là, từ xưa, mâm ngũ quả bao giờ cũng được đặt trên bàn thờ của chủ hộ. Còn các loại quả được bày thường là sản vật địa phương, được trồng hái từ vườn nhà hoặc chí ít cũng được mua tại chợ làng, chợ huyện và phải bày trên mâm theo một trật tự nhất định. Trước hết là các nải chuối được xếp quây thành vòng tròn, nải to xếp vòng ngoài, nải bé vòng trong cao dần, trên cùng là quả bưởi, xung quanh là cam, quýt và các loại quả khác. Về hình khối, nhìn tổng thể, mâm ngũ quả có hình tháp, với các màu xanh, vàng, đỏ của các loại quả nên rất hài hoà... Trong không gian tĩnh lặng của mỗi căn nhà tranh hay ngói xưa, trong thơm ngát của những nén hương vòng, hương nén, trong liu riu của ánh sáng những ngọn nến hoặc đèn dầu, mâm ngũ qủa những ngày tết hiện lên lung linh huyền ảo, linh thiêng mà ấm cúng lạ lùng. Đến mức dù ai có xa quê đến mấy cũng không thể nào quên được.
Quy mô của mâm mũ quả ra sao?
Mấy năm gần đây, quy mô của mâm ngũ quả thường được bày "hoành tráng" hơn với nhiều loại quả tươi và to hơn, tuy nhiên các loại quả không còn được trồng, hái ngay từ vườn như xưa, mà trong mâm ngũ quả đã xuất hiện những loại quả mới như: ổi lai, táo, quýt không hạt, khế ngọt... Trong mâm ngũ quả của một số gia đình thành phố đã xuất hiện những loại quả được nhập từ những vùng miền khác nhau trong nước, như: dưa hấu, chôm chôm Nam bộ, thậm chí từ nước ngoài, như: nho Mỹ, táo hoặc cam Trung Quốc...
Nhưng dù cấu trúc và qui mô của mâm ngũ quả thế nào đi chăng nữa thì việc trưng bày mâm ngũ quả dâng cúng tổ tiên trong những ngày tết cổ truyền vẫn có ý nghĩa sâu xa, mang tính nhân văn rõ rệt. Nó thể hiện ước vọng một năm mới mạnh khoẻ, hạnh phúc và thành đạt, đồng thời còn thể hiện sự biết ơn của mỗi người, mỗi gia đình hướng về cội nguồn. Đây là truyền thống quí báu, là nét văn hoá của mỗi người dân Việt Nam nói chung cũng như của mỗi người dân Hải Dương nói riêng rất cần được lưu giữ và phát huy.

Hữu Thắng

Thêm bình luận


Tin khác

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH HẢI DƯƠNG

Trưởng Ban biên tập: ThS. Phạm Văn Bình - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương

Giấy phép số: 235/GP-BC do Bộ TT&TT cấp ngày 06/05/2008.

Địa chỉ: Số 209 Nguyễn Lương Bằng - TP. Hải Dương - tỉnh Hải Dương.

Website Sử dụng Portal mã nguồn mở Joomla, theo luật GNU/GPL.

Điện thoại: 0320. 3892436 - Fax: 0320.3893912