Khoa học và Công nghệ 2010-10-04 00:42:31

Nếp cái hoa vàng là một trong những giống lúa đặc sản cổ truyền của các tỉnh phía Bắc Việt nam. Gạo nếp cái hoa vàng từ ngàn xưa đã được nhân dân Việt Nam sử dụng làm nguyên liệu để chế biến các món ăn đặc biệt trong những ngày lễ hội và tết cổ truyền (xôi, bánh trưng và các loại bánh khác, rượu...) mà ít có loại gạo nào thay thế được.

lua_nep_hoa_vang
Thăm lúa nếp cái Hoa vàng trước ngày thu hoạch.
Tại Huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương cây lúa nếp cái hoa vàng đã được trồng từ lâu đời và là cây đặc sản của huyện, với diện tích gieo cấy khoảng 500 ha/năm và năng suất đạt 3,5 tấn /ha.
Giống nếp cái Hoa vàng chỉ trồng được một vụ trong năm (vụ mùa), là giống lúa có thời gian sinh trưởng dài tới 150 ngày, cây cao, dễ đổ và có mùi thơm. Nếp cái Hoa vàng cho năng suất thấp, bằng khoảng 60% một số giống nếp mới (nếp lai 415). Nếu canh tác không đúng quy trình kỹ thuật, rơi vào đúng trà bị sâu đục thân nếp cái Hoa vàng thậm chí không được thu hoạch, hoặc năng suất chỉ đạt 30 kg/sào.
Gạo nếp hoa vàng Kinh Môn có chất lượng vượt trội so với một số loại nếp cùng loại được trồng ở Hải Dương hay một số tỉnh ở miền Bắc ở một số đặc điểm như: gạo "rộng'' đều hạt, không gẫy, tỷ lệ tấm thấp, hàm lương Protein, và một số Axít amin cao; chất lượng gạo nếp hoa vàng Kinh Môn ngon đứng đầu các loại lúa nếp, khi nấu lên hạt trong và ráo, mềm nhưng không nát, ăn vừa thơm lại đậm đà; Hạt gạo nếp đầy tròn, không vỡ nên nhiều nơi người dân gọi "nếp Hoa vàng" hay là "nếp cái Hoa vàng". Gạo có mùi thơm, đặc biệt khi nấu chín sản phẩm có mùi thơm nhẹ, hấp dẫn, cơm dẻo, hạt cơm bóng; Chính vì vậy gạo nếp hoa vàng Kinh Môn đã có danh tiếng được người trong tỉnh và ngoài tỉnh biết đến như một loại đặc sản của địa danh Kinh Môn.
Tiềm năng kinh tế của sản xuất lúa nếp cái hoa vàng rất lớn. Những năm gần đây giá thóc nếp cái hoa vàng tăng thêm khoảng từ 7000 - 8000 đ/kg thóc (giá 14000đ/kg - 16.000đ/kg thóc), trong khi các loại thóc khác tăng lên chỉ khoảng 3000 - 4000 đ/kg. Sự chênh lệch giá này đã làm cho việc sản xuất lúa nếp cái hoa vàng có thu nhập cao hơn so với sản xuất giống lúa khác từ 300.000 - 500.000đ/sào Bắc bộ.
Nhóm nông dân sản xuất và thương mại gạo nếp hoa vàng Hải Dương được thành lập đầu tiên vào tháng 5 năm 2006 với 36 thành viên, diện tích sản xuất là 63 sào. Nhóm có cơ chế và phương án hoạt động rõ ràng, có sự chứng nhận của UBND xã. Năm 2007, đã thành lập được 3 nhóm nông dân sản xuất và thương mại gạo nếp hoa vàng Hải Dương với 100 thành viên, sản lượng ước đạt hàng năm 20 tấn thóc. Nhóm nông dân thực hiện được một số khâu dịch vụ phục vụ cho sản xuất và tiêu thụ sản phẩm cho thành viên nhóm.
Để nâng cao hơn chất lượng, quy mô và thúc đẩy hoạt động thương mại sản phẩm của nông dân được tốt hơn, năm 2008 Dự án đã tư vấn và hỗ trợ 3 nhóm nông dân tại xã An Phụ xác định hình thức tổ chức có tư cách pháp nhân. Hiệp hội sản xuất và thương mại nếp cái hoa vàng Kinh Môn được chính thức thành lập theo Quyết định số 3651/QĐ-UBND ngày 14 /10 / 2008 của UBND tỉnh Hải Dương . Đại hội nhiệm kỳ lần thứ nhất của Hiệp hội đã được tổ chức vào ngày 13 tháng 12 năm 2008.
Hiệp hội thành lập trên cơ sở 3 nhóm nông dân trước đây với số thành viên ban đầu là 131 người, nằm ở 3 xóm trong xã. Tổ chức của Hiệp hội bao gồm ban lãnh đạo và có các tổ chuyên môn như tổ sản xuất lúa thương phẩm; tổ kỹ thuật chịu trách nhiệm chọn và nhân giống, tham gia giám sát việc thực hiện quy trình kỹ thuật của các thành viên trong hội; tổ thương mại chịu trách nhiệm tìm đối tác tiêu thụ sản phẩm cho các thành viên, giám sát kiểm tra chất lượng sản phẩm trước khi nhập cho hiệp hội; tổ kế toán-quản lý tài chính.
Kết quả hoạt động của hiệp hội, bước đầu đã xây dựng được quy trình kỹ thuật chung cho nông dân trong vùng trồng nếp; Phục tráng thành công giống lúa nếp cái Hoa vàng cồ truyền. Hiện nay hiệp hội đã có giống nguyên chủng để nhân giống cho các vụ tới; Hiệp hội đã có thể sản xuất được khoảng 1000kg giống đạt chất lượng/vụ, đủ cung cấp cho các thành viên trong hiệp hội và nhân dân trong vùng.
+ Quảng bá sản phẩm
Các thành viên của hiệp hội đã sản xuất lúa nếp cái Hoa vàng thương phẩm bán ra thị trường trong và ngoài tỉnh. Sản phẩm gạo nếp cái hoa vàng Kinh Môn đã có mặt trong nhiều siêu thị lớn ở TP Hà Nội.
Hiệp hội tham gia giới thiệu sản phẩm tại các hội chợ xuân hàng nông nghiệp; Sản phẩm của các thành viên được đóng trong bao bì quy cách của hiệp hội nhằm giới thiệu với người tiêu dùng về tính đặc trưng của sản phẩm và có thể liên hệ khi có nhu cầu. Sản phẩm đã được công bố chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm.
Với chiến lược phát triển nông nghiệp của tỉnh nói chung và huyện Kinh Môn nói riêng, tỉnh, huyện đã có kế hoạch và khuyến khích phát triển trồng giống lúa nếp cái hoa vàng tại 10 xã với diện tích trên 500 ha thuộc huyện Kinh Môn và có cơ chế hỗ trợ người dân trong việc vay vốn đầu tư áp dụng kỹ thuật trong sản xuất. Nhiều lớp tập huấn kỹ thuật đã được tổ chức nhằm giúp người dân nâng cao năng suất chất lượng sản phẩm nếp cái hoa vàng. Tuy nhiên trong quá trình hoạt động còn có nhiều hạn chế:
+ Khó khăn lớn nhất của nhóm khi tham gia thị trường đó là nhóm chưa đủ tư cách pháp nhân, chưa có hoá đơn thuế VAT, chưa có mã số thuế; số lượng lúa hàng hoá hãy còn ít chưa đủ để trao đổi, ký hợp đồng kinh tế với các siêu thị hoặc Tổng công ty xuất nhập khẩu.
+ Tuy đã được tập huấn về quy trình kỹ thuật, nhưng một số thành viên khi sản xuất còn làm tắt hoặc bỏ qua một số khâu trong qui trình canh tác cần phải có phân chuồng để bón cho lúa nhưng mới chỉ có 10% số hộ thực hiện.
+ Trong tổ chức, nhận thức của nông dân về kinh tế hợp tác vẫn còn thấp, họ tham gia chủ yếu để hưởng lợi từ tập thể còn trách nhiệm phần đông vẫn chưa nhận thức rõ ràng. Quy mô sản xuất lúa đặc sản vẫn còn nhỏ, trung bình hộ khoảng 720m2, do đó ảnh hưởng tới sự quan tâm của nông dân tới các hoạt động của tổ chức, chưa tôn trọng các quy định của hiệp hội như bán sản phẩm cho hiệp hội, và các yếu tố bắt buộc trong quy trình kỹ thuật.
Thu nhập từ sản xuất lúa nếp vẫn còn thấp và bấp bênh làm ảnh hưởng tới sự liên kết của các hộ. Mặt khác năng lực của lãnh đạo hiệp hội chưa chuyên nghiệp, hiệp hội chưa xây dựng được mối liên kết bạn hàng đủ lớn để chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất và tiêu thụ với các thành viên, còn thiếu cơ sở hạ tầng để có thể dự trữ và chủ động nguồn hàng.
+ Hiệu quả tuyên truyền và tư vấn của hiệp hội đối với nông dân về ý thức bảo vệ thương hiệu còn hạn chế, do vậy hiện trên thị trường sản phẩm gạo nếp cái hoa vàng Kinh Môn được bày bán không có bao bì, nhãn hiệu; việc quản lý và đảm bảo được chất lượng của sản phẩm còn buông lỏng. Tuy với những đặc điểm ưu thế vượt trội về chất lượng, nhưng sản phẩm nếp cái hoa vàng vẫn bị đánh đồng với các sản phẩm khác, việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm nếp cái hoa vàng kinh môn chưa thực sự được chú trọng.
Năm 2010, dự án "Xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể Gạo nếp cái hoa vàng Kinh Môn cho sản phẩm gạo nếp cái hoa vàng của huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương'' do sở Khoa học và công nghệ chủ trì thực hiện được triển khai sẽ giúp hiệp hội tháo gỡ một phần vướng mắc tồn tại trên. Với mục tiêu: Xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể "Gạo nếp cái hoa vàng Kinh Môn'' cho sản phẩm nếp cái hoa vàng của huyện Kinh Môn tỉnh Hải Dương nhằm quản lý tốt hơn chất lượng của sản phẩm, tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm gạo nếp cái hoa vàng huyện Kinh Môn, nâng cao hiệu quả thu nhập cho người sản xuất và giữ gìn, phát huy giá trị của sản phẩm.
Tạo dựng và phát triển nhãn hiệu tập thể "Gạo nếp cái hoa vàng Kinh Môn'' là cần thiết và đúng hướng sẽ góp phần quản lý tốt chất lượng sản phẩm gạo nếp hoa vàng Kinh Môn, giúp cho người tiêu dùng tiếp cận được sản phẩm đúng tiêu chuẩn chất lượng như họ mong muốn, tăng khả năng cạnh tranh trên thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm, từ đó thúc đẩy phát triển sản xuất góp phần khôi phục và phát triển lại nghề trồng lúa nếp cái hoa vàng, một nghề truyền thống của người nông dân Kinh Môn, Hải Dương.
Phạm Công Nghiệp - Trần Thị Thuận
Bài đăng trên Tạp chí KHCN&MT số 4/2010

 

Thêm bình luận


Tin khác

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH HẢI DƯƠNG

Trưởng Ban biên tập: ThS. Phạm Văn Bình - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương

Giấy phép số: 235/GP-BC do Bộ TT&TT cấp ngày 06/05/2008.

Địa chỉ: Số 209 Nguyễn Lương Bằng - TP. Hải Dương - tỉnh Hải Dương.

Website Sử dụng Portal mã nguồn mở Joomla, theo luật GNU/GPL.

Điện thoại: 0320. 3892436 - Fax: 0320.3893912