Khoa học và công nghệ 2013-12-18 21:13:57

Cán bộ Hội Nông dân tỉnh Hải Dương tập huấn kỹ thuật sử dụng thuốc thủy sản cho các hộ nông dân. Ảnh Hữu Học       Hải Dương là tỉnh có sản lượng và năng suất nuôi cá nước ngọt đứng đầu các tỉnh Đồng bằng Sông Hồng. Diện tích nuôi ngày càng mở rộng, hình thức nuôi theo hướng thâm canh ngày càng nhiều.

Trong nuôi cá nước ngọt, khi mức độ nuôi thâm canh càng cao thì việc sử dụng thuốc, hóa chất và kháng sinh là điều không thể tránh khỏi. Tuy nhiên, nếu sử dụng không đúng sẽ đưa đến việc sử dụng không hiệu quả hoặc tồn lưu dư lượng thuốc trong cơ thể cá và gây ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng. Ngoài ra, còn gây ra hiện tượng tồn lưu trong môi trường; tác động đến hệ vi sinh vật trong môi trường và tạo ra các dòng vi khuẩn kháng thuốc... Để dùng thuốc có hiệu quả, đòi hỏi người sử dụng phải có những kiến thức cơ bản về lĩnh vực này. Sau đây chúng tôi xin giới thiệu một số phương pháp sử dụng thuốc thường được áp dụng trong nuôi cá nước ngọt.
1. Phương pháp cho thuốc trực tiếp xuống ao:
Là phương pháp mà người nuôi cá phải rắc thuốc (dạng hạt) hoặc tạt thuốc (dạng nước, dạng bột), đều khắp toàn bộ diện tích ao nuôi. Phương pháp này thường được áp dụng để khử trùng nước ao nuôi theo định kỳ hoặc là xử lý ao nuôi cá đang bị bệnh. Một số loại thuốc thường dùng để xử lý môi trường ao nuôi như: thuốc khử trùng Super save (có tác dụng diệt khuẩn nước trong ao nuôi cá tốt mà ít gây sốc cá), thuốc khử trùng Vicato, thuốc khử độc Super (có tác dụng hấp thu chất độc như thuốc trừ sâu, kim loại nặng, làm giảm và ổn định độ pH, tiêu diệt tảo độc)...
Tùy theo từng loại thuốc, mức độ nước ao nuôi ô nhiễm, thời tiết, trạng thái sức khỏe của cá, để xác định lượng thuốc xử lý cho thích hợp. .
Ví dụ: Khi ta rắc thuốc khử trùng Vicato (dạng hạt) hoặc té thuốc khử trùng Super save xuống ao nuôi cá đang bị bệnh thì ta chọn vào thời điểm trời nắng, sau đó tiếp tục đảo nước ao từ 1-2 ngày.
+ Nếu dùng thuốc vào mùa hè có thể kết hợp 2 loại thuốc trên với liều lượng: (1 kg Vicato + 1 lít Super save)/1.000-1.500m3
+ Nếu dùng thuốc vào mùa Đông, mùa Xuân có thể kết hợp 2 loại thuốc trên với liều lượng: (1 kg Vicato + 1 lít Super save)/1.500-2.000m3
Khi sử dụng phương pháp này phải tính chính xác khối lượng nước trong ao, đảo nước ao trước khi tạt thuốc từ 3-5 giờ, sau đó tăng cường đảo nước liên tục 1-2 ngày thì mới mang lại hiệu quả cao hiệu quả. Không nên cho thuốc khử trùng xuống ao vào sáng sớm, buổi tối hoặc những ngày âm u, mưa, quá rét,...
*Ưu điểm: dễ làm, đạt kết quả cao, tỉ lệ sống cao hơn phương pháp "tắm", không đòi hỏi nhiều nhân công.
*Nhược điểm: tốn kém do lượng thuốc sử dụng nhiều và cần lưu ý liều lượng sử dụng vì có một số thuốc sẽ gây ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của tảo trong hệ thống nuôi dẫn đến việc gây biến động các yếu tố môi trường nước dễ gây sốc cho cá nuôi.
2. Phương pháp tắm cho cá
Là phương pháp ngâm cá trong dụng cụ có chứa nước hòa với thuốc trong thời gian ngắn để sát khuẩn, tiêu diệt mầm bệnh bên ngoài thân thể cá.
Phương pháp này áp dụng chủ yếu để tắm cho cá giống, cá bố mẹ với số lượng ít trước khi thả xuống ao. Khi sử dụng phải chú ý nồng độ thuốc, thời gian, nhiệt độ nước, sục khí. Trong quá trình tắm nên theo dõi hoạt động của thủy sản để có hướng xử lý kịp thời vì thuốc dùng tắm cho cá với nồng độ tương đối cao, thời gian ngắn.
Có thể tắm cho cá bằng một số loại thuốc với nồng độ và thời gian như sau:
- Thuốc tím (KMnO4): Tắm với nồng độ 10-15g/m3 trong thời gian 30 phút đến 1 giờ.
- Muối (NaCl): Xử lý ngoại ký sinh trên cá nước ngọt, tắm cá với nồng độ 1-3 % trong thời gian 30 phút đến 1 giờ.
*Ưu điểm: lượng thuốc dùng ít do làm trong thể tích nhỏ, nên pha được nồng độ thuốc chính xác, không ảnh hưởng lớn đến các yếu tố môi trường nước trong ao nuôi.
* Nhược điểm: Khó thực hiện với lượng cá lớn, việc kéo lưới đánh bắt cá lên tắm sẽ làm cá bị sốc, xây xát và không tắm toàn bộ cá trong ao, do đó không diệt triệt để sinh vật gây bệnh cho cá.
3. Phương pháp trộn thuốc cho cá ăn
Là phương pháp đem thuốc kháng sinh trộn vào trong thức ăn cho cá ăn để trị các bệnh do vi khuẩn, kí sinh trùng hoặc khi trộn Vitamin C, khoáng chất vào thức ăn cho ăn để bổ sung dinh dưỡng cho cá nuôi. Một số loại thuốc thường được sử dụng theo phương pháp này như: Vitamin C, B-complex, men tiêu hóa,... có tác dụng rất tốt trong việc nâng cao sức khỏe cho cá nuôi; kháng sinh Antibiotic Specific đặc trị bệnh đen đầu, thối mang, tróc vẩy, trắng gan, viêm ruột rất hiệu quả ở cá Trắm cỏ, trôi, chép, rô phi, diêu hồng; thuốc Vicato - Tiên đắc đặc trị bệnh đốm đỏ lở loét cho cá nước ngọt; kháng sinh như Doxycilne hoặc Enrofloxacine trị bệnh xuất huyết, viêm ruột ở cá rô phi...
Khi sử dụng phương pháp này nên trộn thuốc với 30-50% lượng cám dùng trong 1 bữa lúc cá khỏe. Cần hòa thuốc với nước sạch, xác định lượng nước sao cho đủ làm ẩm lượng cám cần cho cá ăn, bổ sung thêm chất kết dính (bột nếp, bột sắn, dầu gan mực) bao bên ngoài viên thức ăn để hạn chế thuốc bị mất đi do hòa tan trong môi trường nước nuôi đồng thời tạo mùi kích thích cá bắt mồi. Khi rắc cám trộn thuốc cho cá ăn phải rắc đều khắp mặt ao giúp cá bắt mồi đều, tăng hiệu quả sử dụng thuốc.
*Ưu điểm: Lượng thuốc sử dụng ít, ít nhiễm bẩn ao.
*Nhược điểm: Phương pháp này thường kém hiệu quả đối với một số bệnh vì khi cá bị bệnh thường kém ăn, bỏ ăn nên kết quả điều trị còn hạn chế.
4. Phương pháp treo
Là phương pháp cục bộ, đem thuốc bỏ trong bao vải tự chế hoặc bao lọc trà treo ở nơi cho ăn, hình thành một khu vực dung dịch thuốc, khi cá nuôi tiến vào khu vực đó thì thân thể chúng sẽ có cơ hội được khử trùng, cách làm này có hiệu quả phòng bệnh nhất định. Nồng độ thuốc của phương pháp này không quá lớn, nên sẽ không ảnh hưởng nhiều, bởi vì lượng và loại thuốc này dùng để dự phòng, thông thường sẽ không gây ảnh hưởng đến sự phát triển của tảo trong ao nuôi. Tại Hải Dương phương pháp này thường áp dụng phổ biến trong hình thức nuôi lồng bè, sử dụng vôi trộn muối theo tỷ lệ là 2:1.
Trong quá trình sử dụng thuốc thủy sản cho cá nước ngọt, bà con nông dân cần lưu ý những điểm sau:
- Khi mua thuốc, hóa chất chỉ chọn các loại thuốc, hóa chất bao gói còn nguyên vẹn, trên bao bì phải có các thông tin như tên thuốc, thành phần, công dụng, hướng dẫn sử dụng, ngày sản xuất, hạn sử dụng, mã số lô, tên cơ sở sản xuất,... và nằm trong danh mục được phép sử dụng. Tuyệt đối không được sử dụng các loại thuốc, hóa chất đã bị cấm như: Chloramphenicol, Green Malachite, Trifluralin, Dipterex,...
- Đối với kháng sinh, chỉ dùng kháng sinh để điều trị các bệnh do vi khuẩn gây ra và chỉ sử dụng sau khi đã xác định được mầm bệnh; không được sử dụng trong công tác phòng bệnh để tránh gây lờn thuốc.
- Cần ngưng sử dụng kháng sinh ít nhất 4 tuần trước khi thu hoạch.
- Phải bảo quản thuốc, hóa chất ở nơi khô ráo, thoáng mát, để cách biệt với dầu máy, hóa chất độc và thức ăn. Các loại thuốc, hóa chất đã mở bao gói nếu dùng chưa hết phải được buộc chặt, tránh thuốc bị ẩm và giảm chất lượng. Người sử dụng hóa chất phải có bảo hộ lao động như: găng tay, khẩu trang, ủng,...
Hiện nay tại Hải Dương việc lưu hành thuốc, hóa chất dùng phòng trị bệnh cho thủy sản vô cùng phong phú, đa dạng về cả số lượng và chất lượng, nhiều người bán thuốc không có trình độ chuyên môn hoặc chuyên môn thấp, chủ yếu cung cấp thuốc chủ yếu nhằm mục đích kinh tế, chính vì lẽ đó trong một số năm gần đây đã có không ít hộ gia đình cá bị chết hàng loạt, thiệt hại kinh tế lớn do người bán thuốc hướng dẫn sai. Khi mua thuốc người nuôi cá cần chọn những hiệu thuốc người bán thuốc có trình độ chuyên môn tốt, loại thuốc có thương hiệu uy tín như Anova, Aqua pharma...sử dụng thuốc, hoá chất cần tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng: "Đúng thuốc, đúng liều, đúng thời gian và đúng cách" để đạt được kết quả tốt nhất.
KS. Nguyễn Hữu Học
Hội Nông dân tỉnh Hải Dương
Bài đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Hải Dương số 6/2013

 

Thêm bình luận


Tin khác

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH HẢI DƯƠNG

Trưởng Ban biên tập: ThS. Phạm Văn Bình - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương

Giấy phép số: 235/GP-BC do Bộ TT&TT cấp ngày 06/05/2008.

Địa chỉ: Số 209 Nguyễn Lương Bằng - TP. Hải Dương - tỉnh Hải Dương.

Website Sử dụng Portal mã nguồn mở Joomla, theo luật GNU/GPL.

Điện thoại: 0320. 3892436 - Fax: 0320.3893912