Khoa học và Công nghệ 2015-02-13 03:48:46

Dê nuôi vốn là giống dê núi Capra prisca, sau giống dê này được thuần hóa, lai tạo với nhiều giống khác. Dê Việt Nam chưa rõ nguồn gốc ở đâu, có hình vóc nhỏ, chỉ cao chừng 50cm, chân nhỏ, lông nhiều màu sắc, tai đứng, sừng hơi cong nhọn đưa về phía sau, dài từ 8 - 15cm, thỉnh thoảng có con sừng nhú hơi cong về phía trước.

Dê đực mình ngắn, vạm vỡ, to hơn dê cái, đầu cổ và sống lưng có lông dài cứng, chùm râu cằm rậm, sừng dài, khi già có thể xoắn lại. Dê được nuôi từ lâu đời, nhiều nhất là trung du và vùng núi đá như Cao Bằng, Lạng Sơn, Nam Ðịnh, Hà Nam, Ninh Bình… Dê đực từ 2 - 3 tháng tuổi thì giao phối tốt nhất, dê cái từ 4 - 5 tháng đã có khả năng sinh sản nhưng tốt nhất là nên đợi đến 7 - 8 tháng; dê cái được 5 - 6 tuổi nên cho nghỉ đẻ. Tốt nhất là cho dê đẻ vào thời kỳ 2 - 4 năm tuổi. Dê chửa ít nhất 140 ngày, nhiều nhất 157 ngày thì đẻ (trung bình 147 - 150 ngày). Dê Việt Nam mỗi lần thường đẻ 2 con, có khi 3, ít khi 1 con.
Dê là một trong sáu con vật nuôi thông dụng nhất gồm dê, gà, chó,mèo, lợn, ngựa, trâu, bò và một trong ba thứ lễ vật đặc biệt để cầu cúng, tế dâng thần thánh (gọi là tam sinh gồm dê, lợn, bò). Trong tín ngưỡng dân gian trong đời sống tâm linh mọi người, nếu không nhắc đến 12 con giáp quả thật thiếu xót, vì mỗi người trong chúng ta đều cầm tinh một con vật “thiêng” do trời đất đã định từ khi mới chào đời và cũng chính một trong 12 con giáp gắn liền một năm, một tháng, một ngày và một giờ âm lịch.
Việc sử dụng 12 con giáp làm biểu tượng cho thời gian và tính cách con người, chủ yếu gắn liền với các dân tộc nằm trong ảnh hưởng của triết học Trung Hoa. Trong triết học duy vật biện chứng, người Trung Hoa xây dựng các biến đổi của Âm Dương, Ngũ hành, Bát quái thành Dịch lý, và dùng Thập Can - Thập Nhị chi để các con vật - 12 con giáp - mang những tính chất khác nhau, đưa vào lịch Can chi, Tiết khí hàng năm. Trong sự kết hợp thiên can với địa chi để tính thời gian và chu kỳ phát triển, dê nhập hệ lịch can chi 12 con vật, là biểu tượng chi Mùi - một chi quan trọng, mang những ý nghĩa triết lý và nhân văn sâu sắc. Giờ Mùi kéo dài từ 13 đến 15 giờ, thời gian mở đầu buổi chiều, con người vừa ăn trưa xong, đang thanh thản nghỉ ngơi và sung mãn bước vào buổi lao động mới (giờ Mùi là thuộc dê bởi sau khi cỏ lá bị dê ăn thì vào giờ này cũng có sức tái sinh mạnh nhất). Tháng Mùi là tháng Sáu âm lịch, thời tiết sáng sủa nhất trong năm, cây cối tươi tốt, ra hoa kết quả nhiều nhất và con người cũng vừa thu hoạch xong vụ chiêm, dồi dào sinh lực. Quan niệm tín ngưỡng còn cho rằng người sinh năm Dê (tuổi Mùi) thường mưu trí, nhiệt tình, năng động, tài giỏi, thành đạt và gặp nhiều may mắn, hạnh phúc trong đời. Con Dê có tính nhạy bén, tinh tế trong cảm xúc, cuồng nhiệt nhưng cũng dễ thất vọng, bi quan. Người sinh năm Mùi thường dễ thích nghi với mọi người, cuộc đời ít gặp may nhưng lại mộ đạo và đời sống vật chất tạm ổn.
Ngoài ra, con dê còn được nhắc nhiều trong ca dao, tục ngữ như: "Bán bò tậu ruộng mua dê về cày"; “Giàu nuôi chó, khó nuôi dê, không nghề nuôi ngỗng”… trong dân gian thì có trò chơi “Bịt mắt bắt dê” đã thấm đượm trong dòng máu mỗi con người người Việt Nam anh hùng. 
Con dêlà loài có ý nghĩa tinh thần phong phú và có giá trị biểu tượng cao. Do được thuần dưỡng từ rất sớm và được nuôi phổ biến, loài dê đã tạo ra giá trị tinh thần phong phú, ảnh hưởng sâu rộng đến tâm linh gắn với 12 con giáp - tuổi Mùi và đời sống văn hoá nghệ thuật của người Việt Nam. Nó thể hiện vai trò gần gũi mà quan trọng, tạo ra những ảnh hưởng mạnh mẽ, đa dạng, tích cực tới đời sống văn hoá của nhiều nước.
Phạm Thiều (Tổng hợp)
Bài đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ số 1/2015
 

Thêm bình luận


Tin khác

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH HẢI DƯƠNG

Trưởng Ban biên tập: ThS. Phạm Văn Bình - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương

Giấy phép số: 235/GP-BC do Bộ TT&TT cấp ngày 06/05/2008.

Địa chỉ: Số 209 Nguyễn Lương Bằng - TP. Hải Dương - tỉnh Hải Dương.

Website Sử dụng Portal mã nguồn mở Joomla, theo luật GNU/GPL.

Điện thoại: 0320. 3892436 - Fax: 0320.3893912