Khoa học quản lý 0000-00-00 00:00:00

 Theo các sách “Đại Việt sử ký toàn thư”, sách “Khâm Định Việt sử thông giám cương mục”, sách “Dư Địa chí” của Nguyễn Trãi … đều ghi: Thời Hùng Vương chia nước ta thành 15 bộ. Hải Dương thuộc bộ Dương Tuyền.

 Sách Địa Chí tỉnh Hải Dương, Địa Chí thành phố Hải Dương đều ghi: “Thủ phủ Bộ Dương Tuyền là Thành Dền hiện nay là cánh đồng thuộc thôn Ngọc Lặc, xã Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ trải qua hơn 2000 năm những tư liệu lịch sử về thành Dền còn lại rất ít. Thành Dền là một đề tài đang được các nhà khoa học, các giáo sư, viện nghiên cứu đã tốn nhiều công sức để nói về thời kỳ đầu dựng nước.

Thời Hùng Vương, đứng đầu nhà nước Văn Lang là Vua Hùng, vốn là Tù Trưởng của liên minh bộ lạc mạnh nhất, trở thành người đứng đầu cả nước về mặt chính trị theo lối cha truyền con nối, gọi là “phụ đạo”. Giúp việc Vua có các Lạc Hầu: Quan Văn, Lạc Tướng: Quan Võ. Hùng Vương chia nước Văn Lang thành 15 bộ.

 Xứ Đông thuộc bộ Dương Tuyền hay còn có tên gọi là Thang Tuyền. Thủ phủ Bộ Dương Tuyền là Thành Dền, nằm trên địa bàn thôn Ngọc Lặc, xã Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ - theo Địa chí tỉnh Hải Dương tập II, trang 6. Đứng đầu các Bộ lạc là Lạc Tướng (còn có tên gọi là: Bộ Chúa, Bộ Tướng hoặc Phụ Đạo).Dưới Bộ là Kẻ Chạ. Cơ quan quyền lực cao nhất của Kẻ Chạ là Hội Đồng già làng, đứng đầu Hội Đồng già làng là Bồ Chính. Cùng với thiết chế chính trị như trên, cơ sở hạ tầng thời kỳ này đã phát triển. Thành Dền xuất hiện phục vụ cho thiết chế chính trị của nhà nước thời Hùng Vương là thủ phủ bộ Dương Tuyền.

Sau khi chiếm được Âu Lạc, Triệu Đà chia Âu Lạc thành 2 quận: Giao Chỉ (Bắc Bộ) và Cửu Chân (Bắc Trung Bộ) sáp nhập vào nước Nam Việt, cắt cử quan lại và binh lính cai quản. Đứng đầu các quận về hành chính là Điển Sứ, về quân sự là Tả Tướng. Ở các cấp dưới vẫn giữ các lạc tướng người Việt, duy trì luật pháp, phong tục, tập quán của nước Âu Lạc. Như vậy thành Dền và người đứng đầu xứ Đông thời kỳ này vẫn duy trì hoạt động. Theo truyền thuyết thời Tam quốc phân tranh, nhà Ngô (222 - 280 TCN) xâm chiếm nước ta, họ coi nước ta là một Quận. Thành Dền bị phá hủy “Ngô Tàu phát tán”. Hiện nay nhân dân thôn Ngọc Lặc, xã Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ vẫn còn lưu giữ ngôi miếu nhỏ 3 gian gọi là miếu Dền (tên địa phương là Miếu Ngọc Lặc). Điều đáng chú ý là từ Dền được dùng ở Hoa Lư: cố đô Hoa Lư có địa danh Cầu Dền, chợ Dền; ở Hà Nội có Ô cầu Dền; khu Thành Dền ở Mê Linh (Hà Nội)… Tỉnh Phú Thọ có Thành Dền, xóm Dền. Thành phố Bắc Giang (tỉnh Bắc Giang) có thành Dền, Đình Dền, chùa Dền. Đình Dền của tỉnh Bắc Giang thờ Thành Hoàng làng là Đức Cao Sơn, Quý Minh Đại vương, hai danh tướng thời vua Hùng Vương thứ 18. Đình phối thờ thần hoàng bản tự Hoàng Quốc Thanh người có công lao lớn trong việc xây dựng Thành Dền. Điều đáng chú ý là chân thành Dền ở Bắc Giang được kè bằng những vại sành rất lớn, trong vại được đổ đầy đất để giữ nền móng không bị sạt lở xuống hào, chiếc nọ chồng lên chiếc kia rất chắc chắn. Cách xây dựng nền móng này xuất hiện từ trước công nguyên. Như vậy “Dền” không phải là địa danh riêng có của xứ Đông. Thành Dền ở tỉnh Bắc Giang thời Hùng Vương, thành Dền ở Mê Linh (Hà Nội), thành Dền ở Ngọc Lặc thủ phủ Bộ Dương Tuyền thời Hùng Vương có nét đặc trưng văn hóa cùng thời. Thành là khu vực quân sự, còn Dền sau này có thể biến thành từ Đồn. Như vậy, Thành Dền ở thôn Ngọc Lặc, xã Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ và Thành Dền ở thành phố Bắc Giang, thành Dền ở huyện Mê Linh (Hà Nội), thành Dền ở tỉnh Phú Thọ… có nét tương đồng là đều xuất hiện từ thời Hùng Vương. Dền có thể coi là lát cắt thời gian của lịch sử thời Hùng Vương dựng nước. Các tỉnh như Quảng Đông, Quảng Tây…ở Trung Quốc không thấy xuất hiện địa danh này. Hiện nay ở tả ngạn sông Câu thuộc địa phận thôn Ngọc Lặc, xã Ngọc Sơn có cánh đồng Giám Soi, hữu ngạn sông Câu còn thấy dấu vết của di tích thành Dền. Theo tương truyền của nhân dân địa phương: Giám soi là dấu tích dinh thự của quan Thái Giám. Ngoài ra, ở địa phận xã Ngọc Sơn còn có rất nhiều gò đống (Theo thống kê sơ bộ năm 1964 chiếm các gò đống có diện tích 31 mẫu ta). Các gò đống này đều do con người đắp lên và có liên quan đến di tích thành Dền.
Vào khoảng giữa năm 1958, trong khi phá một số gò đống, lấy đất đắp đê xây dựng các công trình thủy lợi, nhân dân địa phương đã đào thấy những hầm gạch xây cuốn và những phiến gỗ lớn xếp thành “hình cũi lợn”, bên trong có nhiều hiện vật bằng gốm, bằng đồng…ở các gò Con Nhạn, gò Mả Bốc…

 Tháng 6/1964, ngành khảo cổ đã cử cán bộ đến điều tra, xác định đây là những ngôi mộ cổ, trong đó có những ngôi mộ dùng gỗ làm quách gọi là “mộ quách gỗ”.

Viện Khảo cổ học Việt Nam đã tiến hành khai quật một số ngôi mộ quách gỗ từ ngày 18/11/1964 đến ngày 8/12/1964, tại cánh đồng thôn Ngọc Lặc, cách thành Dền gần 500 m về phía Đông Bắc. Đó là 3 ngôi mộ tại đống Cổ Trình, Đóng Nạc và Đống Mắm. Hiện vật tìm thấy trong 3 ngôi mộ khá phong phú, tổng số 237 hiện vật gồm có: đồ gốm, đồ đồng và dụng cụ bằng sắt, trong đó đồ gốm chiếm tỷ lệ lớn hơn cả (155 hiện vật). Tiếp đến là đồ đồng, đồ sắt chỉ có 2 cây dao. Đặc biệt có hai mũi giáo đồng và một mũi tên đồng là những binh khí đặc trưng bản địa.

 Từ những hiện vật có trong 3 ngôi mộ và phương pháp mai táng kiểu mộ gỗ cũi có thể kết luận chủ nhân ngôi mộ là một vị quan lại có thế lực cai quản thành Dền hoặc một gia nhân giầu có trong vùng. Điều đáng chú ý là hai ngôi mộ 1 và 3 thấy có mũi giáo đồng, mũi tên đồng, còn ngôi mộ 2  chỉ thấy có đồ gốm và bánh đồng: đây có thể là một phụ nữ. Tiền đồng có chữ Triện “Hóa Tuyền” là loại tiền được đúc từ thời Tân Mãng (khoảng đầu công nguyên) khoảng trước hoặc sau khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Như vậy chủ nhân những ngôi mộ táng tại đống Cổ Trình, Đống Nạc, đống Mắm có thể xuất hiện từ đầu công nguyên đến trước thời Đông Ngô (thế kỷ 3 sau CN). Tại Bảo tàng tỉnh Hải Dương hiện nay vẫn đang trưng bày toàn bộ gỗ quách của 3 ngôi mộ khai quật tại thôn Ngọc Lặc. Kỹ thuật đục, đẽo, thao tác dụng cụ kim khí để tạo những phiến gỗ lớn thành hình cũi chắc chắn chứng tỏ khả năng lao động sang tạo sử dụng đồ kim khí của người đương thời.

 Theo sách “Địa chí tỉnh Hải Dương”, “Địa chí thành phố Hải Dương” đều ghi: thủ phủ Bộ Dương Tuyền là Thành Dền tại địa phận thôn Ngọc Lặc, xã Ngọc Sơn, huyện Tứ Kỳ. Tương truyền vẫn còn cây cầu đá bắc qua sông Câu đang chìm sâu chưa được khai quật khảo tả (cây cầu này có tên gọi là Cầu Hàm Rồng, hoặc cầu Dền, nhân dân thôn Đông Quan, thôn Cương Xá, xã Tân Hưng (TP. Hải Dương) còn có người nhớ tên gọi cầu là Cầu Vàng).

Có nhiều cách xác định khác nhau về niên đại thành Dền:Vì thành Dền là thủ phủ của Bộ Dương Tuyền nên thành Dền phải có từ thời Hùng Vương và là sản phẩm văn hóa của người Việt. Còn những di vật tìm thấy trong các ngôi mộ có thể có dấu ấn của văn hóa phương Bắc như tiền “hóa tuyền”, hoặc một vài đồ đồng…là do sự giao thoa văn hóa, sự thâm nhập văn hóa phương Bắc vào nước ta. Chúng ta đều biết: Cuộc chiến giữa nhà Tần và nước Âu Lạc 214 TCN kéo dài. “Người Việt bấy giờ đều rủ nhau núp vào trong rừng rậm, không ai chịu để cho người Tần dùng. Lại ngầm bầu những người tài giỏi lên làm tướng, đánh nhau với người Tần, giết được Hiệu Úy Đồ Thư”, sau đó quân Tần bị đánh bại - theo Đại Việt sử ký toàn thư.

 Sau này cuộc hôn nhân giữa Mỵ Châu và Trọng Thủy kéo dài, bang giao giữa 2 nước Nam Việt và Âu Lạc dẫn đến sự giao thoa văn hóa giữa các vùng Bắc - Nam diễn ra thường xuyên liên tục kéo dài từ thời Vua Hùng cho đến thời kỳ Bắc thuộc. Do vậy các ngôi mộ táng theo phong cách phương Bắc hoặc hiện vật tìm thấy có dấu vết văn hóa phương Bắc cũng phản ánh sự thật lịch sử thời kỳ gần 1000 năm Bắc thuộc.

Thành Dền, thủ phủ Bộ Dương Tuyền là dấu ấn lịch sử xưa nhất của xứ Đông, ghi lại truyền thống dựng nước và giữ nước của cha ông, rất cần sự đầu tư nhiều hơn nữa cho công tác nghiên cứu, khai quật, khảo tả di tích quý giá này.

 Bài của Nguyễn Quí Mùi

Đăng trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Hải Dương số 3 ra tháng 6/2016
 
                                            

Thêm bình luận


Tin khác

SỞ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TỈNH HẢI DƯƠNG

Trưởng Ban biên tập: ThS. Phạm Văn Bình - Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hải Dương

Giấy phép số: 235/GP-BC do Bộ TT&TT cấp ngày 06/05/2008.

Địa chỉ: Số 209 Nguyễn Lương Bằng - TP. Hải Dương - tỉnh Hải Dương.

Website Sử dụng Portal mã nguồn mở Joomla, theo luật GNU/GPL.

Điện thoại: 0320. 3892436 - Fax: 0320.3893912